« Арыс қаласының адами әлеуетті дамыту бөлімі» мемлекеттік мекемесіне қарасты №376 бастауыш мектебі коммуналдык мемлекеттік мекемесінің ұйымдастыруымен «Адал ұрпақ» ерікті мектеп клубтарының жемқорлыққа қарсы мәдениетін қалыптастыру» атты рухани шара өтті. 3-4 сынып оқушыларын арасына өткен шараның мақсаты, оқушыларды адамгершілік және азаматтық-патриоттық тәрбиелеуге, саяси-құқықтық білімді қалыптастыруға бағытталды.

Қоғамдықөмірдеболыпжатқанөзгерістержағдайындаелдеқабылданғанбағдарламалыққұжаттардасыбайласжемқорлыққақарсыіс-қимылмәселелерінеайрықшаназараударылған. 2014 жылықабылданғанҚазақстанРеспубликасының 2015–2025 жылдарғаарналғансыбайласжемқорлыққақарсыстратегиясыныңбастыерекшеліктерінеқазіргікезеңдегіжұмыстыңбасымбағыттарыныңбірі – қоғамдасыбайласжемқорлыққақарсымәдениеттіқалыптастыружатады. Сыбайласжемқорлыққақарсысаясаттыіскеасырудабарыншатабысқажеткенелдердіңтәжірибесінталдауқоғамдасыбайласжемқорлықтыруханиэтикалықдеңгейдеқабылдамауахуалынқалыптастырумейліншетиімдітәсілекенінкөрсетті. Сыбайласжемқорлыққақарсымәдениеттіңмәнін «сыбайласжемқорлық» ұғымыныңмазмұнын, осыэтностықәлеуметтікқұбылыстыңтарихитүп-тамырынтүсінбейінше, ұғынумүмкінемес.

Сыбайласжемқорлықұғымықазіргіғылымижәнеқоғамдық-саясиәдебиеттекеңіненқолданылады.  «Сыбайласжемқорлық» сөзі (латынтілінен «corumper») көптегенмағынасыбар: бүлдіру, құлдырау, парағасатыпалу, азғыру, туражолдантайдыру, притон, құбылмалылық, істібұзу, күйреугеәкелу, бұрмалау, алдау, қорлау, ар-намысынтаптау, «rumpere» көпмағыналы (бұзу, қирату, заңнанаттапөту, шарттыбұзу) етістігіменқатарқолданылатын  «со» қосымшасысыбайласжемқорлық – бұлбірнешесубъектілердіңқатысуыменіс-қимылжасауекенінкөрсетеді. Бұданөзге, латынша «corruptio» «парағасатыпалу», «іріп-шіру» дегендібілдіреді, «сыбайласу» етістігі «біреудіақшаменнемесеөзгедематериалдықигіліктерменпарағасатыпалу» дегендібілдіреді. Римқұқығында «corrumpire» сөзі «сындыру, бүлдіру, бұзу, зақымдау, алдау, бұрмалау, парағасатыпалу», сондай-ақ «құлдырау, бұзылғандық, нашаржағдай, (пікірнемесекөзқарастың) құбылмалылығы» дегенмағынаныбілдіреді. Сыбайласжемқорлықұғымыныңжалпығатанымалтұжырымдарыменқатар, латынтермині «corruptio» екітүбірлісөзден «cor» (жүрек, жан, рух, ақыл-ес) және «ruptum» (бүлдіру, бұзу) шығадыдегенпікірбар.Сондықтансыбайласжемқорлықтыңмәнілауазымдытұлғаныпарағасатыпалуданемесеолардыбайытудаемес, оләлеуметтікжүйені, оныңішіндемемлекеттікбилікжүйесініңбірлігінбұзуда (ыдырату, іріп-шіру), мемлекеттің, азаматтардыңзаңдымүдделерінқоғамдағыөзініңжағдайынжекемақсатынапайдакүнемдікарқылысатыпкетуде.ЕліміздесыбайласжемқорлыққақарсыкүресмәселелерінреттейтінҚазақстанРеспубликасыныңҚылмыстықКодексі, Әкімшілікқұқықбұзушылықтуралыкодесі, Еңбеккодексі, «Сыбайласжемқорлыққақарсыкүрестуралы» Заңы, ҚазақстанРеспбуликасыПрезидентініңЖарлығыменбекітілгенҚазақстанРеспубликасыныңмемлекеттікқызметшілерініңАр-намыскодексінегізгінормативтікқұқықтықактілеріболыптабылады.

ОсыаталғансаладағықабылданғанЗаңнамалардыңбастымақсаты – азаматтардыңқұқықтарыменбостандықтарынқорғауға, сыбайласжемқорлықкөріністерінентуындайтынқауіпқатерденреспубликаныңұлттыққауіпсіздігінқамтамасызетуге, осығанбайланыстықұқықбұзушылықтың, қылмыстыңалдыналу, анықтау, олардыңжолынкесужәнеашу, олардыңзардаптарынжоюжәнекінәлілердітиістіжауапқатартуменқатар, демократиялықнегіздерді, мемлекеттікбасқарудағыжариялылықпенбақылаудыкеңейтугехалықтыңмемлекетпеноныңқұрылымдарынадегенсенімдеріннығайтуға, біліктімамандардымемлекеттікқызметкекіругеынталандыруға, мемлекеттікміндеттердіатқаратынадамдардыңриясызадалдығыүшінжағдайларжасауғабағытталғаныжөніндеатапөтуқажет.Қазақстан Республиксының «Сыбайлас жемқорлықпен күрес туралы» Заңында сыбайлас жемқорлыққа келесідей ұғым берілген: Мемлекеттік міндеттерді атқаратын адамдардың, сондай-ақ соларға теңестірілген адамдардың лауазымдық өкілеттілігін және соған байланысты мүмкіндіктерін пайдалана отырып не мүліктік пайда алу үшін олардың өзөкілеттіктерін өзгеше пайдалануы, жеке өзіне месе делдалдар арқылы заңда көзделмеген мүліктік игіліктер мен артықшылық таралуы, сол сияқты бұл адамдарға жеке және заңды тұлғалардың аталған игіліктер мен артықшылықтарды құқыққа қарсы беруі арқылы оларды сатып алуы сыбайлас жемқорлық деп ұғынылады. Сыбайлас жемқорлықпен күрес мәселелері кез-келген мемлекет үшін өзекті проблемалардың бірі. Барлық елдерде оның транс ұлттық сипаты танылып, оған қарсы экономикалық, құқықтық және басқада шаралар қолданылуда.

Қазақстан Республикасында тәуелсіздік алған мезеттен бастап бұл аса ауыр қылмыстарға қатысты қатаң мемлекеттік саясат қалыптасты. Еліміз ТМД  мемлекеттерінің арасында бірінші болып 1998 жылы «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» арнайы заңын қабылдады. Кейіннен бұл саладағы ұлттық заңнаманы жетілдіру барысында Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы, Транс ұлттық ұйымдасқан қылмысқа қарсы конвенцияларын және басқа да жалпы жұрт таныған халықаралық актілерді ратификациялап, сыбайлас жемқорлыққа қарсы бүкіләлемдік қоғамдастықтың тең мүшесіне айналды. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы бүкіл әлемдік кеңістіктегі Қазақстанның көрсеткіштері жыл сайын жоғарылап келеді. Бұл проблемамен жан-жақты айналысып жүрген беделді халықаралық ұйым – Транспаренси  Интернешнл қорының деректеріне сүйенсек, сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексі бойынша Қазақстан 2008  жылы 170-тен астам елдің ішінде 145 орында болса, 29 қаңтар 2019 жылғы мәліметіне сәйкес 124 орынға табан тіреген. Бұл индекс кәсіпкерлердің, сарапшылар мен зерттеу ұйымдарының мәліметтерін қорытындылай отырып, жыл сайын шығарылып отырады. Әрине, сыбайлас жемқорлық қылмыстар мен күресте қылмыстық-құқықтық шаралардың маңызы ерекше. Сөйтсе де, оларды болдырмауда, ал орыналған жағдайда, жасаған адамдарды жазалауда тәртіптік, әкімшілік және азаматтық жауаптылық шараларында кеңінен қолданған жөн. Сыбайлас жемқорлық өте қауіпті жағымсыз әлеуметтік көріністердің бірі болып табылады, сондықтан, мемлекеттік қызметкерлердің қатарын мемлекеттің мүддесін жоғары дәрежеде қорғай білетін кадрлармен толықтыруды, кездойсоқ адамдардың мемлекеттік қызметке кіріп кетпеуін қамтамасыз ететін қосымша жан-жақты шараларды күшейту қажеттілігі артып келеді. Жиыға қатысушылар еліміздің алдынғы дамыған елдер қатарына енуіне, мемлекетімізді өркендетуде болашақ ұрпаққа білім мен тәрбие бере отыра, оқушылардың биік жетістерге жететіндеріне сенім білдірді.Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мінез – құлқының адамгершілік – этикалық құндылық негіздерін қалыптастыру. Өскелең ұрпақтың бойында сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті арттыру.Шара соңында оқушылар Қазақстан Республикасының патриоты болуға, өз Отанын, тілін қастерлеуге, Мемлекеттік рәміздерді құрметтеуге ант берді.

Түркістан облысы Мақтаарал ауданы адами әлеуетті дамыту бөліміне қарасты " Қ.Аманжолов атындағы №22 жалпы орта мектебі" коммуналдық мемлекеттік мекемесінде 2022 жылдың 22 қыркүйек күні "Құқық бұзушылықтың алдын алу" тақырыбында жоспардан тыс 9-10-11 сынып оқушыларына жиналыс өткізілді.

Бүгінгі күнгі қоғамның алдында тұрған басты міндеттердің бірі - балалар мен жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылықтың алдын-алу, кәмелетке толмағандар арасындағы қылмыстың өсуіне жол бермеу.

Бұл мәселе қазіргі таңда көкейтесті мәселелердің біріне айналып отыр, себебі өмірлік қиын жағдайға душар болған жасөспірімдердің саны азаяр емес. Бұл санатқа, көбінесе отбасылық жағдайы нашар, демалыс мезгілі ойластырылмаған, өздеріне өздері бас болып жүрген балалар жатады.

Қазіргі таңда өмірге көз - қарастары толық қалыптаспаған жастардың арасында қылмыстың жасалуы жиі кездеседі. Қылмыстың жасалуына жастардың криминалдық ортада өмір сүруі де ықпал етеді. Жастардың арасында қылмыстың көп жасалуына ол отбасындағы берілген тәрбиеге, ата – ананың балаға көніл бөлуіне де байланысты.

Қоғам кәмілеттік жасқа толмаған азаматтардың жасаған қылмыстарын ақылдарының толмағандарынан деп есептейді. Сондықтан да жасалынып жатқан қылмыстар құқық қорғау органдарына хабарланбай жататынын да кездестіріп жатамыз. Жасөспірімдермен қылмыс жасауға мына факторлар әсер етеді: отбасындағы қолайсыз жағдай, сабаққа бармау, оқу орындарында тәрбиелік жұмысты аз жүргізу, эканомикалық жағдай, өздерінің құқықтарын дұрыс білмеуінен т.б. Соңғы жылдары жастар арасында қылмыс жасау көбейді. Көбінесе қылмыстың мына түрлері жиі кездеседі: кісі өлтіру, ұрлық, тонау, бұзақылық, алаяқтық.

Жасөспірімдердің қылмыстары арасында қатыгездік пен зорлық – зомбылық әдетті іске айналып бара жатыр. Сонымен қатар жасөспірімдер зорлық- зомбылықты шегінен асырып жасайды. Жасөспірімдер қылмыс жасау барысында келеңсіз жағдай бола қалса адам өлтіру, ауыр дене жарақатын, қарақшылық жасауға дейін барады. Жастар арасындағы қылмыстар ер балалар мен қыз балалардың нашақорлық, таксикомания және алкагольдық әсерімен жасалады. Қазіргі таңда мастықпен жасалатын қылмыстар айтарлықтай жиі кездеседі. Әрбір бесінші қылмыс жасөспірімдердің алкагольдың немесе нашаның әсерімен жасалады. Қазіргі таңда қыз балалардың қылмыс жзасауы жиі кездесіп жатады.

Алдын ала жоспарланып, дайындалып, техникамен жабдықталған қылмыстар көбейіп бара жатыр. Бұл кылмыстарды көп немесе топтасып жасайды. Жастардың тең жартысы топ ішінде қылмыс жасайды. Кәмелетке толмағандардың жасайтың қылмыстардың арасында ерекше орын алатыны бұзакылык. Бұзақылық үшін сотталғандар ішінде аса катығездікпен жасағандар басым көпшілік. Кәмелетке толмаған кылмыскердін мінездемесін занды білмегенмен түсіндіруге болады. Бұл біріншіден жалпы халыктың құқтық сауатсыздығы, екіншіден жасөспірімдердің өздері заңға немқұрайлы қарауы, заңды толық білмеуі, олардың әділеттікке сенбеуін туғызады. Соңғы кезде кәмелетке толмағандардың арасындағы қылмыстардың өсіп кетуі экономикалық жағдайлардың нашарлауы және қогамның қысымы деген турақты ой калыптасуда.
Әрине бұның барлығы үлкендер арасындағы қылмыстардың көбеюіне себепші, алайда өмір деңгейінің төмендеуі жасөспірімдерге үлкен әсер етеді, себебі жастар қоғамның осал тұсы болып табылады. Бұл осалдық жастардың ерекшеліктерінде (психикасының қатаймауы, құндылықтар жөніндегі ойдың қалыптаспауы) ал үлкен адамдар оларға қарсы тұра алады. Заңды жолмен өздерінің талаптарын қанағаттандыра алмағандықтан жастар ақша жасау және өздеріне керек заттарды, өз күшіне қарай алуға тырысады, бірақ көбінесе қылмыстық жолмен жасалады. Кәмелетке толмағандар рэкет, заңсыз бизнеспен айналысу да жиі кездеседі. Жасөспірімдердің арасындағы қылмыстың көбеюі балалардың бос уақытын ұйымдастыра алмауынан туып отыр. Зерттеулерге жүгінетін болсақ сотталғанға дейін жасөспірімдердің бірнеше қылмыс жасайтыны белгілі.
Қазіргі Қазақстанда жастар өзара өте күшті конкуренцияға түсуде, сонымен бірге әлеуметтік, экономикалық, мүліктік, саяси көзқарастары бір- біріне қарама – қайшы келеді. Бүгінгі жастар ортасында әлеуметтік топтар арасында қарама қарсылық бар, яғни, бір топ жастар өзін қорғауда біреулерге арқа сүйейді, олардың ішінде билік органдары да бар. Ал екінші топ ондай көмекке ие бола алмайды. Сондықтан олар қыспаққа түседі.
Қорытындылай келе кәмелетке толмағандар арасындағы қылмыстар белең алып келеді, онымен күресу үшін мемлекеттік органдармен байланыс орнату керек. Жастар арасында патриоттық сезімін, мәдени құндылықтарды дамытып, тәрбиелеу керек. Сонымен қатар жастардың құқықтық сауаттылығын ашу керек. Жастар арасындағы қылмыс – қоғам ауруы, оны емдеу қажет және алдын алу шараларын қолдану керек. Әрбір отбасында ата – ана өсіп келе жатқан жасөспіріммен жақын сөйлесіп, оны мазалаған ойларын біліп, оның айналасындағы достары туралы хабардар болып, оның проблемаларын шешуге көмектесіуі керек.

Осы жағдайларда жасөспірімдермен жасалатын қылмыстардың алдын – алуға болады деген сенімдемін. Құқық бұзушылықты болдырмау мақсатында оқу жылының басынан бері біздің мектепте атқарылып жатқан жұмыстарға тоқталып кетсем. Оқу жылының басында құқық бұзушылықтың алдын-алу мақсатында жүргізілетін іс-шаралар жоспары жасалып, бекітілген болатын.

Жоспарға сәйкес бекітілген іс-шаралар өткізіліп отырды. Оқушылар арасындағы құ­қық бұзушылық пен қыл­мыстың алдын алу мақса­тын­да мектеп инспекторы оқушыларға түсіндіру жұмыстарын жүргізді.